ياسنت لويى رابينو ( مترجم : غلامعلى وحيد مازندرانى )
97
مازندران و استرآباد ( فارسى )
ششم يا دو دانگ ديگر رسيد . هزار جريب محدود است از مشرق به ساور و دامغان . از جنوب به سمنان از مغرب به فيروز كوه و سوادكوه . از شمال به بلوك متعدد استراباد و اراضى جلگهء مازندران . دو دانگه در جنوب چهار دانگه واقع و محدود است از جنوب به كوه بشم كه سنگسر را از شهميرزاد جدا ميسازد . از مشرق به كوه ديو تنگه كه تا دهكدهء تودروار دامغان امتداد مىيابد . از شمال به بلوك يانسر و از مغرب بوسيلهء شاه كوه از سوادكوه جدا مىشود . دو دانگه چهار بلوك دارد . پشت كوه ، نهرمان ، بنافت و فريم « 1 » . رودخانهء دو دانگه از كوههاى بشم و جبال مجاور سرچشمه ميگيرد و از ميان ده پائين كلا جريان دارد و از راه چهار دانگه جارى و در مشرق سارى برودخانهء تجن ملحق مىشود . چهار دانگه چهار قسمت است يانسر « 2 » ، سرخ گريه ، يخكش و سورتج يانسر كه از انزان كوه در شمال تا شاه در كوه در جنوب وسعت دارد و همچنين از بلوك ساور در مشرق تا سرخ گريه در مغرب ، و به نه بلوك تقسيم مىشود بالارستاق ، انزان كوه ،
--> ( 1 ) - فريم يا پريم شهر كوچكى بود با حصار آجرى شبيه به قلعه واقع در جلگهء موسوم به پريم جنب رودخانهء اشك . قسمت شمال شرقى آن محل اكنون معروف است به شهر دشت و هنوز آثارى در آنجا هست و اين شهر چنانكه ياقوت حموى مينويسد در سنهء 600 هجرى قمرى مسكون بوده . فريم شامل دو محل بوده جبال ديلم و ناحيهء وسيع حوالى سارى . قراء بلوك بنافت جزء فريم بوده با متجاوز از پنجاه قريه كه تمام را فريم ميگفتهاند . حدود شمالى و غربى فريم دشت مازندران و سوادكوه و حدود شرقى و جنوبى آن سلسلهاى از كوه البرز كه از بنافت تا فريم و رودخانه سعيد آباد امتداد داشته و اين رودخانه مرز آن با هزار جريب بوده است . احتمال قوى اينست كه شهر فريم در زلزلهء بزرگ حدود 700 هجرى ويران شده باشد . دهات پرجمعيت آن در آن زمان از قبيل بولا و قريههاى مخروب اساس و كهنه ده و كاكلو بودند كه اثرى از آنها باقى نيست . قراء فعلى آن على آباد ، پندر ، واودره ، تراوك ، شل دره ، مرگابين و رسكتين است . كوهستانات جنوب شرقى مازندران سه قسمت است . يكى فريم ديگر آسران رستاق سوم هزار جريب كه در قديم ونداد نام داشته بعد اين اسم متروك و به زبان مازندرانى هزار گرى شد كه بعد از تعريب به صورت هزار جريب درآمده است . اين ناحيه هزار جريب وسيعتر و پرجمعيتتر از فريم و اسران رستاق بوده است و در زمان مير عماد الدين مرعشى متجاوز از دويست قريه داشته . چهارده كلاته هم جزء هزار جريب بوده و مير عماد الدين مزبور نوزدهمين نفر از اعقاب امام موسى بن جعفر است . ( نقل از قول مرحوم سيد حسين بنافتى - مترجم ) ( 2 ) - يانسر ظاهرا از محلات سرخ گريه است . در چهار دانگه پشت كوه و زركوه ابواب جمعى سورتحىها است . ( مترجم )